Ρομπεν των Δασων

Σίγουρα τον ξέρεις.

Τον έχεις δει σε ταινία, σε κόμικς, σε εικονογραφημένο βιβλίο… Συνήθως είναι ντυμένος στα πράσινα και ετοιμάζεται με το τόξο και τη φαρέτρα του για μια νέα περιπέτεια. Είναι ο Ρομπέν των Δασών. Ο υπερασπιστής των φτωχών και των αδυνάμων, ο άσος της τοξοβολίας και ο «βασιλιάς» το δάσους του Σέργουντ. Ένας πραγματικός ήρωας. Γενναίος, έξυπνος, δυνατός, ασυμβίβαστος, τίμιος, δίκαιος και ευαίσθητος. Προπαντός όμως ανήσυχος. Λάτρης της περιπέτειας ο Ρομπέν δεν μπορεί να κάτσει ήσυχα. Θέλει να κάνει κατορθώματα μαζί με τους συντρόφους του. Γιατί δεν είναι μόνος του. Είναι αρχηγός ομάδας. Ζει στο δάσος μαζί με τους συντρόφους του, που τους επιλέγει προσεκτικά με κριτήριο την ικανότητα στην τοξοβολία, τη γενναιότητα αλλά και το ήθος. Είναι γεννημένος αρχηγός. Είναι ο άριστος ανάμεσα στους άξιους. Είναι ο ήρωας που όλοι μας θα θέλαμε να είμαστε.

Ποιος είναι όμως στα αλήθεια ο Ρομπέν των Δασών; Υπήρξε; Ήταν ένα ιστορικό πρόσωπο που ενέπνευσε κάποιον λογοτέχνη;

Όχι. Ο Ρομπέν γεννήθηκε στη φαντασία των ανθρώπων της μεσαιωνικής Αγγλίας. Φαίνεται πως τον 13ο αι. έζησε στην Αγγλία κάποιος παράνομος ή φυγάς με το όνομα Ρόμπινχουντ, που αναφέρεται σε αρκετές δίκες της εποχής. Αυτός ο φυγάς, λοιπόν, θα πρέπει να έγινε πρότυπο, σύμβολο της εξέγερσης κατά της αδικίας. Κι έτσι σιγά σιγά οι άνθρωποι έπλασαν ιστορίες γι’ αυτόν, που τις αφηγήθηκαν, τις τραγούδησαν σε μπαλάντες και τελικά τις έγραψαν. Επομένως, ο Ρομπέν είναι ένας θρύλος, όχι ένας ήρωας που βγήκε από την πένα ενός λογοτέχνη.

Κάποτε, όμως, η προφορική παράδοση άρχισε να καταγράφεται. Το παλιότερο κείμενο για τον Ρομπέν των Δασών γράφτηκε το 1450 και είχε τίτλο Ο Ρομπέν των Δασών και ο Μοναχός. Το χειρόγραφο φυλάσσεται στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, στην Αγγλία. Υπάρχουν, όμως, και πολλά άλλα παλαιά χειρόγραφα με τις περιπέτειες του Ρομπέν. Ανάλογα με την εποχή, ο ήρωας έπαιρνε άλλες διαστάσεις, αποκτούσε λίγο διαφορετικά χαρακτηριστικά. Το ρομαντικό ειδύλλιό του με τη Μάριαν, για παράδειγμα, προστίθεται μετά τον 16ο αι. Φαίνεται πως η εποχή ήθελε τον ήρωα λιγότερο άγριο και πιο ρομαντικό. Από τον 19ο αι. εμφανίζονται πολλές διασκευές για παιδιά και ο Ρομπέν μπαίνει θριαμβευτικά στο πάνθεον των ηρώων της παιδικής λογοτεχνίας.

Επομένως, δεν υπάρχει ένα πρωτότυπο βιβλίο Ρομπέν των Δασών, αλλά ένας θρύλος που δημιουργήθηκε ανά τους αιώνες και ίσως συνεχίζεται να γράφεται ακόμη και σήμερα, καθώς προτείνουμε τις δικές μας εκδοχές του ήρωα μέσα από τον τρόπο που τον εικονογραφούμε και αφηγούμαστε τα κατορθώματά του.

Εμείς βασιστήκαμε σε πολλές σύγχρονες διασκευές του Ρομπέν για παιδιά και κυρίως στη διασκευή του Τζ. Γουόλκερ Μακσπάντεν (1898) και το Τζον Φίνεμορ (1909) , που περιλαμβάνει τις βασικές περιπέτειες του ήρωα.

Ο «δικός μας» Ρομπέν είναι περιπέτεια αλλά και ένα παράθυρο στον Μεσαίωνα. Με αφορμή την ιστορία, ρίχνουμε μια ματιά στην άγνωστη, για τους περισσότερους από εμάς, Ιστορία της μεσαιωνικής Ευρώπης. Πώς ήταν οργανωμένη η κοινωνία; Κάστρα, πύργοι, σερίφηδες, βασιλικά δάση, μοναχοί και τροβαδούροι σας περιμένουν στα περιθώρια των σελίδων, στις σημειώσεις, να σας συστήσουν μια άλλη Ιστορία. Αυτή που αποκαλούμε «μεσαιωνική Ιστορία της Δύσης» και που δε μαθαίνουμε σχεδόν ποτέ γιατί μελετάμε τη «δική μας» βυζαντινή Ιστορία. Αλλά σήμερα πια ως Ευρωπαίοι είμαστε κληρονόμοι τόσο του Ρομπέν όσο και του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου!

Μαζί με τον Ρομπέν, στη σειρά αυτή, συστήνουμε δυο ακόμη κλασικούς ήρωες ως «παιδιά» της νεότερης και σύγχρονης Ευρώπης: τον Ροβινσώνα Κρούσο και τον Πίτερ Παν αντίστοιχα. Οι τρεις ήρωες της σειράς, και οι τρεις της βρετανικής λογοτεχνίας, ελεύθερα πνεύματα, πέρα από τις συμβάσεις, μας ταξιδεύουν στην Ιστορία της γηραιάς ηπείρου μας. Και οι τρεις τους ζούνε σε νησίδες έξω από τον πολιτισμό: στο δάσος του Σέργουντ, ο Ρομπέν, στο νησί της Ελπίδας, ο Ροβινσώνας, και στη Χώρα του Ποτέ ο Πίτερ. Ωστόσο είναι γέννημα θρέμμα του πολιτισμού από τον οποίο δραπετεύουν με ή χωρίς τη θέλησή τους. Κι εμείς με αυτό το μάτι διαβάζουμε τις ιστορίες τους.

Καλή ανάγνωση.
Ε.Σ.


Eλένη Σβορώνου: Ο Ρομπέν, ο Ροβινσώνας και ο Πίτερ ξεναγοί στην Ιστορία!
από τον Γιώργο Κιούση (10 Νοεμβρίου 2018)

«Η διασκευή είναι μία τέχνη, έχει χυθεί πολύ μελάνι γι αυτήν. Εγώ χρησιμοποιώ τον πιο σεμνό όρο «ελεύθερη αφήγηση». Στην πραγματικότητα αναδιηγούμαι τον Ρομπέν των Δασών, τον Ροβινσώνα Κρούσο και τον Πίτερ Παν, κρατώντας τα βασικά επεισόδια από τις περιπέτειές τους. Σίγουρα υπεισέρχεται ο υποκειμενικός παράγοντας. Στον Πίτερ Παν, για παράδειγμα, έδωσα πολύ χώρο στις σκηνές στο σπίτι της οικογένειας Ντάρλιγκ, τις οποίες λατρεύω. Στον Ροβινσώνα συμπεριέλαβα περιπέτειες πριν ναυαγήσει στο έρημο νησί γιατί τις θεώρησα πολύ χαρακτηριστικές της εποχής του». Μιλάμε με τη συγγραφέα Ελένη Σβορώνου και τα βιβλία της στην Κόκκινη Κλωστή Δεμένη.

-Κι ερχόμαστε στη βασική πρωτοτυπία της τριλογίας. Τα ιστορικά σχόλια που υπάρχουν στο περιθώριο των σελίδων. Ποιος είναι ο στόχος αυτής της επιλογής;

Πρόκειται για τον βασικό στόχος της τριλογίας. Να ανασυστήσουμε το πνεύμα της εποχής στην οποία γράφτηκαν τα τρία αυτά έργα μέσα από μία σειρά σχόλια που παραθέτω στο περιθώριο των σελίδων για την κοινωνία, οικονομία, τεχνολογία, φιλοσοφία και τέχνη της εποχής. Τα σχόλια φυσικά σχετίζονται με το κείμενο της αφήγησης. Εξηγούν, διευρύνουν, εντάσσουν στο ιστορικό πλαίσιο τον συγγραφέα και τους ήρωές του.

-Είναι ένας εναλλακτικός τρόπος να μάθουμε Ιστορία;

Μπορούμε να μάθουμε πολλά για την Ιστορία αν θέσουμε ερωτήματα στους λογοτεχνικούς ήρωες!

-Ένα παράδειγμα;

Ο Ρομπέν διώκεται από σερίφη, τον τοπάρχη του Νόττινχαμ. Τι σημαίνει τοπάρχης και σερίφης στη Βρετανία του 13ου αιώνα; Και γιατί απαγορεύεται το κυνήγι του ελαφιού στο βασιλικό δάσος του Σέργουντ; Αν θέσουμε αυτά τα ερωτήματα, οι απαντήσεις θα μας οδηγήσουν στην κατανόηση του φεουδαρχικού συστήματος της μεσαιωνικής Ευρώπης.

-Μήπως βαραίνει έτσι το βιβλίο; Μήπως στερούμε από τον αναγνώστη-παιδί τη λογοτεχνική απόλαυση, όταν τον φορτώνουμε με τόσες ιστορικές γνώσεις;

Γι αυτό ακριβώς τα σχόλια αυτά «τρέχουν» στο περιθώριο των σελίδων παράλληλα με την αφήγηση, με μικρότερα γράμματα, ώστε να μην επιβάλλονται. Αν θέλει ο αναγνώστης, τα διαβάζει. Αν όχι, τα παραλείπει. Μπορεί να τελειώσει τη ανάγνωση του κειμένου και να επιστρέψει για τα σχόλια. Ωστόσο, ελπίζω να του κινώ τη περιέργεια, να τον «τσιγκλάω» για να τα διαβάσει, έστω και διαγώνια. Κάποια στοιχεία μπορεί να τον ενδιαφέρουν, άλλα μπορεί να τα προσπεράσει. Σε κάθε περίπτωση, θα πάρει μια γεύση από ευρωπαϊκή ιστορία!

– Πώς προέκυψε η επιλογή των συγκεκριμένων βιβλίων;

Υπάρχει μία ενότητα, αν το σκεφτείτε. Είναι τρία έργα της βρετανικής λογοτεχνίας που αφορούν τρεις εποχές, τον Μεσαίωνα, τη Νεότερη και τη Σύγχρονη Εποχή. Οι τρεις ήρωες ζούνε εκτός πολιτισμού. Στο δάσος του Σέργουντ (τότε το δάσος ήταν «άγρια φύση», τόπος εκτός του πολιτισμένου κόσμου), στο έρημο νησί του Ατλαντικού και στη Χώρα του Ποτέ. Στο περιθώριο και σε απόσταση από την κοινωνία, οι τρεις ήρωες βρίσκονται στην ιδανική θέση για να σχολιάσουν (μέσα από τα ιστορικά σχόλια) την εποχή τους.

– Ένα σχόλιο για τις εικόνες που συνοδεύουν τα ιστορικά στοιχεία;

Προέρχονται από χειρόγραφα, χαρακτικά, έργα τέχνης και φωτογραφίες της εποχής, κυρίως. Αλλά και από παλαιότερες εικονογραφήσεις των πρωτότυπων έργων καθώς και από τις εικόνες της εικονογράφου Κωνσταντίνας Ζαφείρη. Εξυπακούεται ότι τα έργα που χρησιμοποίησα ήταν από το διαδίκτυο και ελεύθερα δικαιωμάτων. Ήταν ένα στοίχημα να δέσουν όλα αυτά σε ένα σύνολο. Η «Κόκκινη Κλωστή», όμως, ο εκδοτικός οίκος, έκανε πάρα πολύ ωραία δουλειά. Ευχαριστώ θερμά την Κατερίνα Καρατζά για το μεράκι και την υπομονή της. Χρειάστηκε πολύς χρόνος και κόπος για να γίνουν αυτά τα βιβλία. Η Βαρβάρα Καρζή, επίσης, η επιμελήτρια, έκανε εξαιρετική δουλειά.

-Υπάρχει κι ένα γλωσσάρι στο τέλος του βιβλίου. Σε τι χρησιμεύει;

Το γλωσσάρι είναι το νήμα που ενώνει τα επιμέρους σχόλια. Εκεί συμπεριέλαβα βασικές πληροφορίες για τους θεσμούς και τον τρόπο λειτουργίας της κοινωνίας της κάθε εποχής. Φυσικά η επιλογή των όρων και θεσμών που επεξηγούνται στο γλωσσάρι υπαγορεύεται από το λογοτεχνικό κείμενο. Αυτός είναι ο οδηγός μας. Δεν γράφουμε εγχειρίδιο Ιστορίας. Η άγκυρά μας στο πέλαγος της Ιστορίας είναι το ίδιο το λογοτεχνικό κείμενο.

-Η ελληνική ιστορία υπάρχει πουθενά μέσα σε αυτή την ιστορική αφήγηση που συνοδεύει τα τρία έργα;

Ρίχνουμε ματιές στο τι συνέβαινε στην Ελλάδα την εποχή του Ρομπέν, του Ροβινσώνα και του Πίτερ. Αλλά εδώ μας ενδιαφέρει περισσότερο η ευρωπαϊκή ιστορία, η μετάβαση από τον Μεσαίωνα στη Νέα Εποχή, η δόξα αλλά και το τίμημά της δόξας της Ευρώπης. Αναφέρομαι στο τίμημα που πλήρωσαν όσοι δεν ήταν με το μέρος των νικητών και των δυνατών…Τα βιβλία απευθύνονται σε παιδιά 9+ . Αλλά και σε εκπαιδευτικούς που ψάχνουν τρόπους να πούνε την  Ιστορία μέσα από ιστορίες.


ΑΡΘΡΑ

 Τα καλύτερα (Χριστουγεννιάτικα και μη) βιβλία για τις γιορτές

«Ξαναδιαβάζοντας τον Ρομπέν των Δασών», τον υπερασπιστή των φτωχών και των αδυνάμων, τον άσο της τοξοβολίας και τον «βασιλιά» του δάσους του Σέργουντ. Τα παιδιά θα γνωρίσουν έναν πραγματικό ήρωα, γενναίο, έξυπνο, δυνατό, ασυμβίβαστο, τίμιο, δίκαιο, ευαίσθητο και ανήσυχο. Λάτρης της περιπέτειας, ο Ρομπέν θέλει να κάνει κατορθώματα μαζί με τους συντρόφους του. Γιατί είναι αρχηγός ομάδας, ο άριστος ανάμεσα στους άξιους, ο ήρωας που όλοι θα θέλαμε να ήμασταν.


Μικρό γλωσσάρι της Μεσαιωνικής Ιστορίας